إسحاق بن ابراهيم بن أبي الرشيد بن غانم الطائي السجاسي الفارسي
پيشگفتار 26
فرائد السلوك في فضائل الملوك ( فارسى )
دارد . درهرحال اين نويسنده و شاعر متخلص به « شمس » در كتاب « فرائد السلوك فى فضائل الملوك » گهگاه دربارهء خود به گفتگو مىنشيند . اين كتاب بنا بقول نويسنده ، در سال 609 آغاز و يكسال بعد ، تأليف و تصنيف آن باتمام رسيده است : « و اين مجموع در عشر اول از ماه مبارك رجب سنه عشر و ستمائه بپايان رسيد و اول رجب . . . تسع در آن شروع رفت » ص 594 . و درين سال نويسنده چهل سال داشته است « اكنون چون به حمد الله استعداد حاصل آمذ و استحقاق قابل شذ و مرغ سن بر قلهء چهل آشيانه ساخت و بيضهء بياض بر سواد محاسن نهاذ و طليعهء شيب ميان طيش و حلم حائل شذ و موى سپيد ميان نزقات و وقار فاصل گشت . . . اتمام آن بر ذمت عقل واجب شذ » ص 82 و با اين احتساب تولد وى بتقريبى در سال 570 بوده است . نويسنده از روزگار كودكى در محافل و مجالس ، با اهل فضل و ادب و سياست معاشرت مىكرده است : « وقتى در ايام طفوليت و عنفوان صبا من حاضر بودم بمجلسى كه خاص بوذ باكابر ايام و افاضل دهر و درين شيوه سخنى ميرفت و ازين نمط حكايات ميگذشت از اكابر آن محفل و افاضل آن مجلس يكى گفت : من وقتى در خدمت خواجه وزير قوام الدين درگزينى رحمه الله حاضر بودم و آن روز مهمى بزرگ در ممالك حادث شده بود » ص 208 و از روى اين گفته مىتوان نتيجه گرفت ، وى بهمراهى پدر و يا يكى از بستگان فاضل و اهل ادب و سياست در چنين مجمعهائى حضور مىيافته است و چون در داستانپردازى بيشتر از نام شهرهاى شمالى استفاده كرده و از جاهاى ديگر كمتر نام برده است ، بايستى به آن شهرها نسبت به مناطق ديگر آشناتر بوده باشد . ازينروى شايد زادگاهش نيز يكى از همان شهرها بوده است . مذهب هرچند قوم سلجوقى حنبلى مذهب بودهاند و كتاب راحة الصدور و بالخصوص فصلهاى آخر كتاب شاهد اين مدعاست و قاعدة نزديكان و دستپروردگان ايشان نيز بايستى به همان مذهب معتقد بوده باشند اما چون در ميان مذاهب چهارگانهء اهل سنت اختلاف چندانى - آن هم تنها در ظاهر اعمال - نيست ، اختلافات ريشهدارى در ميان ايشان ظاهر نمىگردد و به همين جهت ممكن است افراد يك خانواده هريك به مذهبى باشند و حتى برخى افراد با توجه به موقعيت و براى حفظ منافع خود به آسانى از مذهبى به مذهب ديگر متمايل گردند و ازين بالاتر در يك آن از چند مذهب پيروى كنند . به محمد بن خلف از دانشمندان قرن پنجم عنوان حنفش داده بودند زيرا در زمانى كوتاه سه بار مذهب خود را عوض كرد . 74 با توجه به اين مقدمات و صرفنظر از معتقدات خانوادهء ايلدگز و فرزندان وى ، مصنف كتاب با توجه به قرائنى ، از معتقدان مذهب شافعى بوده است . البته در مقدمه نسخه پاريس وى شيعى بشمار آمده و شايد اين نظريه متكى به احترام زايد الوصف نويسنده كتاب به امير المؤمنين على ( ع ) و استنادهاى بسيار به اقوال